Merkez Bankası Dijital Para Birimleri (CBDC) Nedir?

Merkez Bankası Dijital Para Birimleri (CBDC) Nedir?

CBDC’ler, eşler arası elektronik para transferlerini fiat para birimlerinin ekonomik etkisi ile birleştirme sözü veriyor. İşte onlar üzerinde çalışan ülkeler.

Merkez bankası dijital para birimleri veya CBDC’ler devletlerin gerçek para birimlerinin dijital versiyonlarıdır. Ancak bunun, banka kartlarıyla nakitsiz işlemler yapmak için kullanılan dijital bir banka hesabında oturan paradan farkı nedir?

Hükümetler neden CBDC ağına katılmak istiyor? Hangi ülkeler CBDC projelerini başlattı?

CBDC nedir?

CBDC’ler, bir devletin fiat para biriminin dijital versiyonlarıdır. 

Belirli bir itibari para birimiyle 1:1 oranında sabitlenen paralara benzerler. Ancak Tether (USDT) gibi sabit paralar, merkez bankası tarafından verilen nakit veya nakit eşdeğerlerini elinde bulunduran özel kuruluşlar tarafından yönetilir. Bu değerler, sabit paraların fiat para birimlerinin tam değerini yansıtabilmesi için tutuluyor. 

Uluslararası Para Fonu (IMF) , CBDC’leri yeni bir para biçimi olarak görmektedir:

Ülkelerin Merkez bankaları kendilerine ait para birimlerini fiziki olarak basarlar. Bu nedenle cüzdanınızdaki fiziksel banknotlar “dijital form” kriterini karşılamaz. 

Bankanız aracılığıyla dijital olarak hareket ettirdiğiniz para, aslında ticari bankaların varlıkları tarafından desteklenen bir dizi elektronik mevduattır. Birleşik Krallık’taki sıradan insanlar ve işletmeler tarafından tutulan paranın %97’si aslında ticari banka mevduatlarıdır.

CBDC nasıl çalışır?

Merkez bankası dijital para birimleri geliştiren devletler, CBDC’ler için temel teknoloji olarak blok zincirini öne sürüyorlar, ancak merkez bankası nihayetinde defterler üzerinde otoriteyi elinde tutuyor. Buna karşılık, kripto para birimleri merkezi bir otorite olmadan çalışan varlıklardır. 

CBDC’lerin ülkeler tarafından pratik olarak konuşlandırılmasının birçok farklı yolu vardır. Bunlardan bazıları Apple Pay veya Google Cüzdan’a benzer mobil cüzdanlarda çalışma eğilimindedir.

Ekim 2020’de bir CBDC’yi tamamen başlatan Bahamalar’da, merkez bankası tıpkı Bahama doları ihraç ettiği gibi Kum Doları da ihraç ediyor. 

Hangi ülkeler CBDC’ler üzerinde çalışıyor?

Ağustos 2021 itibariyle Avrupa Birliği gibi para otoriteleri de dahil olmak üzere 81 ülke şu ya da bu şekilde CBDC projesi yürütüyor. Bunlar Küresel GSYİH’nın %90’ını temsil ediyorlar. Aralarından beş ülke bugüne kadar CBDC’leri piyasaya sürdü. Bu ülkeler; Bahamalar, Saint Kitts, Nevis, Antigua, Barbuda, Saint Lucia ve Grenada.

Çoğu ülke CBDC’leri araştırma aşamasındadır. Ülkeler, CBDC’lerin güvenli olup olmadıkları, kuruluşlar tarafından takibinin yapılabilmesi, piyasa düzenlemesine uygun olması gibi araştırmalara devam etmektedir.

Nisan 2021’de Japonya Merkez Bankası , dijital yen için bir fizibilite çalışmasının ilk aşamasını başlattı. Çalışmanın bir yıl süreceği belirtiliyor. Güney Kore’ye ait CBDC’sinin ise Ağustos 2021’den itibaren pilot aşamaya geçmesi bekleniyor. 

CBDC’lerin geleceği

Orta vadede daha fazla ülke CBDC’leri piyasaya sürecek ve Çin’in sorumluluğu üstlenecek.

Çin, Şubat ayında Pekin 2022 Kış Olimpiyatları sırasında dijital yuanı piyasaya sürecek . Bununla birlikte, bazı ABD Senatörleri, Çin’in katılımcıların kişisel bilgilerine erişebileceğinden endişelendiği için turnuva sırasında Amerikalı sporcuların “dijital yuan almasını veya kullanmasını” yasaklama çağrısında bulundu.

Gizlilikle ilgili bu endişelerin yalnızca daha yüksek sesle artması muhtemeldir. Bazı CBDC savunucuları, dijital para birimlerini bir gizlilik çözümü olarak lanse etti; Haziran 2020’de ECB yönetim kurulu üyesi Fabio Panetta, dijital bir euronun özel olarak çıkarılan stablecoin’lerden daha özel olacağını çünkü “kullanıcıların verilerini depolamak, yönetmek veya bunlardan para kazanmak konusunda ticari bir çıkarımız yok” dedi. 

Çin Halk Bankası Dijital Para Araştırma Enstitüsü müdürü Mu Changchun, dijital yuanın, kullanıcıların telefon numaralarına bağlı küçük ödemeler ve daha kapsamlı KYC verileri gerektiren daha büyük ödemelerle “sınırlı anonimliğe” sahip olacağını belirtti

ABD’de muhafazakar milletvekilleri, Çin’in dijital yuanının “yerel gözetim girişimlerini genişletmek” ve hatta “parti disiplinini zorlamak” için kullanılabileceğini savundu. Kongre Üyesi Tom Emmer (R-MN), bir CBDC’nin yalnızca “açık, izinsiz ve özel” olması durumunda faydalı olacağını belirtti.